Dlaczego warto znać kontekst globalny
AI Act jest pierwszym kompleksowym, ogólnym prawem regulującym sztuczną inteligencję na świecie, ale nie jedynym podejściem do tematu. Firmy działające międzynarodowo, korzystające z modeli AI dostawców spoza Unii Europejskiej, albo po prostu ciekawe szerszego kontekstu, często pytają, jak wygląda regulacja AI w innych częściach świata. Ten artykuł daje ogólny, orientacyjny obraz trzech najczęściej przywoływanych podejść: amerykańskiego, brytyjskiego i chińskiego.
Ten obszar zmienia się wyjątkowo szybko. Przepisy, wytyczne i zarządzenia wykonawcze opisane niżej mogą się zmienić wraz ze zmianą administracji rządzącej albo nowymi ustawami, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych. Traktuj ten artykuł jako ogólną mapę podejść, nie aktualny rejestr obowiązujących przepisów.
Stany Zjednoczone: podejście sektorowe, bez jednej ustawy federalnej
W przeciwieństwie do Unii Europejskiej, Stany Zjednoczone nie mają jednej, kompleksowej ustawy federalnej regulującej sztuczną inteligencję w sposób choćby zbliżony do AI Act. Zamiast tego funkcjonuje podejście sektorowe: istniejące agencje federalne (na przykład odpowiedzialne za ochronę konsumentów, rynki finansowe czy opiekę zdrowotną) stosują swoje dotychczasowe kompetencje do przypadków związanych z AI, zamiast czekać na nowe, dedykowane prawo.
Ważną rolę odgrywają też dokumenty miękkiego prawa: zarządzenia wykonawcze prezydenta dotyczące rozwoju i bezpieczeństwa AI oraz wytyczne National Institute of Standards and Technology (NIST), w tym ramy zarządzania ryzykiem AI (AI Risk Management Framework). Nie mają one mocy wiążącej ustawy, ale w praktyce kształtują standardy branżowe, do których odwołują się firmy i regulatorzy.
Na poziomie stanowym obraz jest bardziej zróżnicowany: pojedyncze stany, takie jak Kalifornia czy Kolorado, przyjęły własne przepisy dotyczące określonych zastosowań AI (na przykład przejrzystości algorytmicznej decyzji czy ochrony konsumentów przed dyskryminującym profilowaniem). To prowadzi do mozaiki przepisów różniących się między stanami, co samo w sobie jest odwrotnością unijnego podejścia jednego, wspólnego rozporządzenia dla całego rynku.
Wielka Brytania: podejście “pro-innovation” oparte na istniejących regulatorach
Wielka Brytania świadomie zdecydowała się nie iść drogą jednej, nowej ustawy o AI, tylko oprzeć nadzór na już istniejących regulatorach sektorowych, każdemu przypisując zadanie stosowania wspólnych, ogólnych zasad (takich jak bezpieczeństwo, przejrzystość, uczciwość) w obszarze swojej właściwości. W praktyce oznacza to, że regulator rynku finansowego zajmuje się AI w sektorze finansowym, regulator ochrony danych osobowych zajmuje się AI w kontekście danych, a regulator komunikacji elektronicznej, w obszarze swojej właściwości.
To podejście bywa określane jako “pro-innovation” (prowzrostowe), bo z założenia ma być bardziej elastyczne i mniej obciążające dla firm niż jeden, sztywny zestaw przepisów. Krytycy wskazują na ryzyko fragmentacji nadzoru i brak jednego, przewidywalnego punktu odniesienia dla firm działających w wielu sektorach naraz.
Chiny: silny nadzór państwowy nad konkretnymi technologiami
Chiny wybrały jeszcze inną drogę: zamiast jednej ogólnej ustawy, wprowadzają kolejne, odrębne regulacje skierowane do konkretnych technologii AI, w miarę jak zyskują one znaczenie społeczne. Wcześniej wprowadzono przepisy dotyczące algorytmów rekomendacyjnych, wymagające między innymi przejrzystości wobec użytkowników i możliwości wyłączenia personalizacji. Później doszły przepisy dotyczące generatywnej sztucznej inteligencji, nakładające na dostawców takich usług obowiązki związane z bezpieczeństwem treści, zgodnością z wartościami społecznymi uznawanymi przez państwo oraz oznaczaniem treści syntetycznych.
Wspólnym mianownikiem chińskiego podejścia jest silny, scentralizowany nadzór administracyjny nad rozwojem i wdrażaniem AI, z naciskiem na kontrolę treści i bezpieczeństwo społeczne, w innym duchu niż unijne podejście oparte na prawach jednostki i ryzyku dla konsumenta.
Porównanie w skrócie
| Region | Model regulacyjny | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Unia Europejska | Jedno kompleksowe rozporządzenie (AI Act) | Podejście oparte na ryzyku, jednolite dla całego rynku wewnętrznego |
| Stany Zjednoczone | Sektorowy, bez jednej ustawy federalnej | Istniejące agencje + zarządzenia wykonawcze + wytyczne NIST + przepisy stanowe |
| Wielka Brytania | “Pro-innovation”, oparty na istniejących regulatorach | Wspólne zasady stosowane przez regulatorów sektorowych, bez nowej ustawy |
| Chiny | Regulacje punktowe, technologia po technologii | Silny nadzór państwowy, nacisk na kontrolę treści i bezpieczeństwo społeczne |
Inne kraje: obraz wciąż niepełny
Poza trzema opisanymi wyżej podejściami, warto pamiętać, że temat regulacji AI jest dziś przedmiotem prac legislacyjnych w wielu innych krajach i regionach świata, od Kanady, przez kraje azjatyckie inne niż Chiny, po Brazylię i inne państwa Ameryki Południowej. Większość z nich dopiero kształtuje własne podejście, często czerpiąc inspirację częściowo z modelu unijnego, częściowo z modelu amerykańskiego. Ten artykuł celowo nie próbuje wymienić wszystkich takich inicjatyw, bo w tym tempie zmian lista aktualna dziś mogłaby być nieaktualna za kilka miesięcy.
Co to oznacza dla polskiej firmy
Dla większości małych i średnich firm w Polsce te różnice mają znaczenie głównie pośrednie: jeśli korzystasz z modelu AI dostawcy spoza Unii Europejskiej, ten dostawca podlega innym zasadom u siebie w kraju, ale to Ty, jako firma działająca na terenie Unii, i tak podlegasz AI Act, jeśli wynik działania systemu jest wykorzystywany w UE. Rozporządzenie ma zasięg eksterytorialny właśnie z tego powodu. Podstawowe zasady tego, kto podlega AI Act, opisuje artykuł Czym jest AI Act. Szerszy kontekst międzynarodowego prawa dotyczącego AI, w tym jedyny jak dotąd wiążący traktat międzynarodowy w tym obszarze, opisuje artykuł Konwencja Rady Europy o AI.
Najczęściej zadawane pytania
Czy AI Act obowiązuje też firmy amerykańskie czy chińskie?
Tak, jeśli wynik działania ich systemu AI jest wykorzystywany na terenie Unii Europejskiej. AI Act ma zasięg eksterytorialny, niezależnie od tego, gdzie siedzibę ma dostawca systemu.
Które podejście jest bardziej rygorystyczne: unijne czy amerykańskie?
Trudno to jednoznacznie porównać, bo to różne modele regulacyjne, nie ten sam zestaw zasad w innym natężeniu. Unia Europejska ma jeden spójny, ogólny akt prawny, a Stany Zjednoczone opierają się na mozaice sektorowych i stanowych przepisów, co utrudnia proste porównanie poziomu rygoru.
Czy inne kraje planują wprowadzić prawo podobne do AI Act?
Temat regulacji AI jest przedmiotem dyskusji w wielu krajach na świecie, a kierunki tych prac zmieniają się dynamicznie. Ten artykuł celowo nie próbuje przewidywać przyszłych ustaw, żeby nie podawać niepewnych informacji jako faktów.
Czy to jest porada prawna?
Nie. Ten artykuł ma charakter informacyjny i porównawczy, oparty na ogólnym obrazie sytuacji. Ocenę zgodności konkretnej firmy z przepisami innych krajów powinien przeprowadzić prawnik znający dane jurysdykcje.